Uitlijnen

Onlangs zag ik een tv-reclame voorbijkomen van een of andere gezondheidskliniek, die afsloot met de woorden: 'Jij kunt ook weer beter worden.' Wat betekent dit precies, afgezien van het voor de hand liggende 'je zult gezonder zijn'? Waarom is deze zin zo overtuigend? Zoals zo vaak in advertenties wordt slim gebruik gemaakt van taal. Door het gebruik van het woordje 'ook' impliceren ze dat ze anderen al hebben beter gemaakt, dus geloof je eerder dat jij hetzelfde resultaat zou kunnen hebben.

Wat zit hierachter? Het heeft te maken met de dieptestructuur en de oppervlaktestructuur van je ervaring. In de dieptestructuur bevindt zich de gedachte die in je opkomt bij de ervaring van deze woorden. Vervolgens is de oppervlaktestructuur de taal die jij gebruikt om aan die gedachte uitdrukking te geven.

Het belang van deze structuren is dat ze resulteren in een uitlijning, congruentie, tussen wat je denkt en wat je zegt. Waarom? Omdat de oppervlaktestructuur de weergave is van wat je op dat moment denkt. Jouw oppervlaktestructuur wordt daarmee de weerspiegeling van je dieptestructuur. Met deze kennis kun je gaan ontdekken wat jouw zogenaamde programmering is en hoe woorden jouw programmering beïnvloeden. Wat zeg je bij wat je denkt. Wat denk je bij wat anderen zeggen. En hoe reageer je daar op?

Wat kunnen we doen om congruent te zijn tussen zeggen en doen? Goed gaan letten op ons taalgebruik om onze programmering te begrijpen en desgewenst aan te passen. Laten we eens kijken naar een paar voorbeelden.

Wat is het verschil in de programmering van een persoon die zegt: "Ik ben nooit in Amerika geweest", en één die zegt: "Ik ben nog nooit in Amerika geweest?" De eerste persoon ziet niet in zijn mentale structuur de mogelijkheid om te reizen, terwijl de tweede door het woord "nog" toe te voegen, de mogelijkheid opent om te gaan. Of wanneer een klant zegt: "Dát overhemd vind ik wel mooi." Wat hij doet is aantonen dat er in zijn dieptestructuur een of meerdere overhemden zijn die hij niet mooi vindt.

Zo zei iemand me onlangs: "Je bent niet een bekend schrijver" en ik besloot om deze mededeling te wijzigen in: "Op dit moment ben ik niet een bekend schrijver." Wat ik deed met het toevoegen van "op dit moment" was het veranderen van de mentale weergave in mijn dieptestructuur (wat ik denk) en een nieuwe mogelijkheid openen in mijn oppervlaktestructuur (wat ik zeg).

Ik wil je een oefening voorstellen: let met volle aandacht op de manier waarop jij je uitdrukt en hoe anderen zich uitdrukken. Wat heb je ontdekt? Staat jouw mentale dieptestructuur open voor het zien van mogelijkheden? En hoe zit dit bij anderen? Hoe kan jij je mentale weergaven in je dieptestructuur veranderen? En hoe verhoudt dit zich tot wat jij aan de oppervlakte uit? Is wat je zegt in lijn met wat je doet?

Joan Hoexum, december 2016

NLP Vitality Solutions Den Haag Rotterdam Leiden The Hague